Şempanzeler insanlardan daha rasyonel!

Deneysel iktisat literatürünü takip edenler insanların (iktisadi anlamıyla) pek rasyonel olmadığını biliyordur. (Bimeyenler için aşağıda bir iki ilginç makale var.) Şempanzelerin dünya ekonomisi hakkında İsveçli öğrencilerden daha çok şey bildiğini ise geçenlerde öğrenmiştik (burada). Şimdi Max Plank enstitüsündeki araştırmacılar bize şempanzelerin ültimatom oyununda insanlardan daha rasyonel olduğunu söylüyor (bağlantılar aşağıda). Bütün bunları okuyunca iktisattaki rasyonalite varsayımının insanlardan çok şempanzeleri tasvir ettiğini düşünüyor olabilirsiniz. Haklı olabilirsiniz.

Rasyonalite varsayımının insanların aldığı kararları öngörememesini ve açıklayamamasını, temelde ana-akım iktisat modellerinin genelde kurumlar (kültür, normlar, gelenek görenekler, konvansiyonlar vb.) ve tarih gibi önemli faktörleri göz ardı etmesine bağlıyoruz. Şempanzelerin daha rasyonel davranıyormuş gibi görünmesi de pek tabii ki şempanzelerin insanlarınki kadar karmaşık bir kurumsal ağ geliştirememiş olmasına bağlayabiliriz. İktisadi Büyüme dersinde bu argümanın ilk kısmını ele alacağız ve davranışsal kalkınma teorisi başlığı altında ele alınan bir dizi deneye değineceğiz. Şempanzelerin sosyal hayatı konusunu ise maalesef derste ele alamayacağız. Ancak, gelişmeler gösteriyor ki, şempanzeler, bonobolar ve iktisat teorisi diye bir dersin iktisat bölümlerinin ders programlarına girmesi çok yakındır!

Yukarıda bahsi geçen çalışma:
Jensen K, J. Call ve M. Tomasello (2007) Chimpanzees Are Rational Maximizers in an Ultimatum Game, Science, Vol. 318, No. 5847. (5 October 2007), pp. 107-109. [IP denetimli veritabanlarında: Pubmed: View article online / Hubmed: View article online / DOI: View article online / HighWire: View article online]

Konuyla ilgili: Economist Haberi / Bir başka Haber / Greg Mankiw’in günlük yazısı /

Ültimatom oyunu ile ilgili bazı ilginç makaleler:
İnsanların iktisat teorisinin öngördüğü gibi davranmadığına dair…

Joseph Henrich & Robert Boyd & Samuel Bowles & Colin Camerer & Ernst Fehr & Herbert Gintis & Richard, 2001. “Economic Man in Cross-Cultural Perspective: Behavioral Experiments in Fifteen Small-Scale Societies,” Working Papers 01-11-063, Santa Fe Institute.

Joseph Henrich & Robert Boyd & Samuel Bowles & Colin Camerer & Ernst Fehr & Herbert Gintis & Richard, 2001. “Cooperation, Reciprocity and Punishment in Fifteen Small-scale Societies,” Working Papers 01-01-007, Santa Fe Institute.

Gintis, Herbert, 2000. “Beyond Homo economicus: evidence from experimental economics,” Ecological Economics, Elsevier, vol. 35(3), pages 311-322, December.

Ernst Fehr & Klaus M. Schmidt, 2005. “The Economics of Fairness, Reciprocity and Altruism – Experimental Evidence and New Theories,” Discussion Papers 66, SFB/TR 15 Governance and the Efficiency of Economic Systems, Free University of Berlin, Humboldt University of Berlin, University of Bonn, University.

2 responses

  1. Ültimatom gerçekten de ilginç bir oyun. Eğer yanlış hatırlamıyorsam bu oyunu deney olarak çalışan ilk makale şu olması gerekiyordu;

    Güth, W., Schmittberger, and Schwarze (1982). “An Experimental Analysis of Ultimatum Bargaining”. Journal of Economic Behavior and Organization 3 (4): 367–388.

    Yalnız o zamanlarda oyun teorisyenleri tarafından pek de ciddiye alınmamışlar.

  2. Yorum için teşekkür ederim. Yerleşik kabulleri sorgulamayı gerektiren sonuçlar hala pek ciddiye alınmıyor aslında…

    Bu yorumdan cesaret alarak meraklıları için burada birkaç ilginç makaleyi daha listelemekte fayda var.

    Önce güncel bir çalışma (iyi bir literatür değerlendirmesi içeriyor):

    Cardenas, J. C. ve J. Carpenter (2006) “Behavioural Development Economics: Lessons from field labs in the developing world” Journal of Development Studies, Online: http://community.middlebury.edu/~jcarpent/papers/BDE(forthcoming).pdf

    Ültimatom oyunu ile ilgili önemli ve ilginç bazı çalışmalar (bu konuda ciddi okuma yapmak isteyenler için başlangıç noktası olabilir):

    Camber, C. and R. Thaler (1995) ‘Ultimatums, dictators, and manners’, Journal of Economic Perspectives, 9 (2): 209—19.

    Cameron, L. (1995) ‘Raising the stakes in the ultimatum game: experimental evidence from Indonesia’, Discussion Paper no. 345, Dept. Economics, Princeton University.

    Güth, W. and R. Tietz (1990) ‘Ultimatum bargaining behavior: a survey and comparison of experimental resuls’, Journal of Economic Psychology 11: 417—49.

    Güth, W., R. Schmittberger and B. Schwarz (1982) ‘An experimental analysis of ultimatum bargaining’, Journal of Economic Behavior and Organisation, 3: 367—88.

    Forsythe, R., J. Horowitz, N. E. Savin and M. Sefton (1994) ‘Replicability, fairness and pay in experiments with simple bargaining games’, Games and Economic Behavior, 6 (3): 347—69.

    Henrich, J. (2000) ‘Does culture matter in economic behavior? ultimatum game bargaining among the Machiguenga’, American Economic Review, 90 (4): 973—9.

    Hoffman, E., K. McCabe, and V. L. Smith (1998) ‘Behavioral foundations of reciprocity: experimental economics and evolutionary psychology’, Economic Inquiry, 36 (3): 335—52.

    Hoffman, E., K. McCabe, K. Shachat and V. L. Smith (1994) ‘Preferences, property rights, and anonymity in bargaining games’, Games and Economic Behavior, 7: 346—80.

    Şimdilik benden bu kadar. Belki daha sonra kısa bir literatür değerlendirmesi yazarım…

    Sevgiler,

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *